Λονδίνο, 24 Ιανουαρίου 1872
Ό [Γιόχαν Φίλιπ] Μπέκερ γράφει ότι θά σάς εκθέσει τίς μηχανορραφίες του Μπακούνιν, άλλά δέ βασίζομαι σ' αυτό καί σάς αναφέρω συνοπτικά τά πιό άπαραίτηττα.
Ό Μπακούνιν, πού ώς τό 1868 σκευωροΰσε κατά της Διεθνούς, προσχώρησε μετά, όταν άπέτυχε στό Συνέδριο Ειρήνης τής Βέρνης, στή Διεθνή κι άρχισε άμέσως νά συνωμοτεί μέσα στους κόλπους της κατά τοΰ Γενικού Συμβουλίου. Ό Μπακούνιν έχει μιά ιδιόρρυθμη θεωρία, ένα κράμα προυντονισμοϋ καί κομμουνισμού, όπου βασικό γι' αύτόν είναι ότι δέν θεωρεί τό κεφάλαιο, δηλαδή τήν ταξική αντίθεση μεταξύ κεφαλαιοκρατών καί εργατών, τήν όποία γεννάει ή κοινωνική έξέλιξη, ώς τό κυ ριότερο κακό πού πρέπει νά έκλείψει, άλλά τό κράτος. Ένώ ή μεγάλη μάζα τών σοσιαλδημοκρατών εργατών συμμερίζεται τή γνώμη μας ότι ή κρατική εξουσία δέν είναι τίποτα άλλο, παρά ή οργάνωση πού δημιούργησαν γιά τόν εαυτό τους οί κυρίαρχες τάξεις — γαιοκτήμονες καί κεφαλαιοκράτες — προκειμένου νά προστατεύσουν τά κοινωνικά τους προνόμια, ό Μπακούνιν ισχυρίζεται ότι τό κράτος δημιούργησε τό κεφάλιο, ότι ό κεφα- λαιοκράτης είναι κάτοχος τοΰ κεφαλαίου μόνον ελέω κράτους. Συνεπώς, μιά καί τό κράτος είναι τό μεγαλύτερο κακό, θά πρέ πει πρίν άπ' όλα νά καταργήσουμε τό κράτος καί τότε τό κεφάλαιο μόνο του θά πάει στό διάβολο. Εμείς άντίθετα, λέμε : Κα ταργείστε τό κεφάλαιο, τήν ιδιοποίηση όλων τών μέσων παρα γωγής άπό τούς λίγους, καί τότε τό κράτος θά καταρρεύσει μόνο του. Ή διαφορά είναι ουσιαστική; Ή κατάργηση τοΰ κράτους, χωρίς νά προηγηθεί κοινωνική άνατροπή, άποτελεΐ παραλογι σμό. Ή κατάργηση όμως του κεφαλαίου είναι άκριβώς ή κοι νωνική άνατροπή πού εμπεριέχει τήν άναμόρφωση τοΰ όλου τρό που παραγωγής. Επειδή όμως τό βασικό κακό γιά τόν Μπακού- νιν είναι τό κράτος, δέν πρέπει νά γίνεται τίποτα πού θα μπορού σε νά κρατήσει στή ζωή τό κράτος, τό οποιοδήποτε δηλαδή Κράτος, δημοκρατία, μοναρχία ή ό,τι άλλο. Άπό δω, λοιπόν, ή πλήρης αποχή άπό κάθε πολιτική. Τό νά κάνεις μιά πολιτική πράξη, ιδίως όμως τό νά παίρνεις μέρος σέ έκλογές, θάήταν προδοσία τών άρχών. Πρέπει νά κάνουμε προπαγάνδα, νά σκυλοβρίζουμε τό κράτος, νά οργανωνόμαστε, καί όταν, κάποτε, θ ά βρεθοΰν μέ τό μέρος μας όλοι οί έργάτες, πάει νά πει ή πλειοψηφία, τότε, άνατρέπονται έπιτέλους όλα τά όργανα τής έξουσίας, καταλύε ται τό κράτος καί στή θέση του έγκαθίσταται ή οργάνωση τής Διεθνούς. Αύτό τό μέγα κατόρθωμα, πού εγκαινιάζει ένα χιλιό χρονο βασίλειο, άποκαλεΐται κοινωνική εκκαθάριση.
"Ολα αύτά ήχοΰν ώς πολύ ριζοσπαστικά καί άπλά, ώστε μπορεί κανείς νά τά άποστηθίσει σέ πέντε λεφτά. Νά γιατί, ή μπακουνική αύτή θεωρία βρήκε γρήγορα άπήχηση, καί στήν Ιταλία καί στήν Ισπανία, άνάμεσα σέ νεαρούς δικηγόρους, για τρούς καί άλλους δογματικούς. Τίς μάζες τών εργατών, όμως, ποτέ δέ θ ά τίς κάνεις νά πιστέψουν ότι οί κοινωνικές υποθέσεις τής χώρας τους δέν είναι έπίσης καί δικές τους υποθέσεις. Οί μάζες αύτές είναι άπό τή φύση τους πολιτικά δρώσες κι έκεΐνον πού πάει νά τίς πείσει νά παραιτηθούν άπ' τήν πολιτική στό τέ λος τόν εγκαταλείπουν. Τό νά κάνει κανείς στούς έργάτες κύ- ρυγμα άποχής άπ' τήν πολιτική υπό οποιεσδήποτε συνθήκες, είναι σά νά τούς σπρώχνει στήν άγκαλιά τών παπάδων ή τών άστών ρεπουμπλικάνων.
Εφόσον, λοιπόν, κατά τόν Μπακούνιν, ή Διεθνής δέν ιδρύ θηκε γιά πολιτικό άγώνα, άλλά γιά νά μπορέσει μέ τήν κοινωνική έκκαθάριση νά υποκαταστήσει άμέσως τήν παλιά κρατική όρ- γάνωση, πρέπει νά προσεγγίζει κατά τό δυνατόν τό μπακουνικό ίδεώδες τής μέλλουσας κοινωνίας. Πρίν. άπ' όλα, στήν κοινωνία αύτή δέν υπάρχει καμιά εξουσία (Autorität), διότι εξουσία = κράτος = άπόλυτο κακό. (Πώς οί άνθρωποι θά κινούν ένα έργο- στάσιο, θά όδηγοϋν ένα τραίνο, θά κυβερνούν ένα καράβι χω ρίς, σέ τελευταία άνάλυση, μιά ένιαία βούληση πού άποφασίζει, αύτό βέβαια δέ μας τό λένε). Παύει έπίσης νά ύπάρχει καί τό κύ ρος της πλειοψηφίας έναντι της μειοψηφίας. Κάθε άτομο, κάθε κοινότητα είναι αύτόνομα. 'Αλλά πώς μπορεί νά υπάρξει κοινω νία έστω καί δύο μόνο άνθρώπων, χωρίς ó καθένας άπ' αύτούς νά έκχωρήσει ένα μέρος της αύτονομίας του, αύτό πάλι τό άπο- σιωπά ó Μπακούνιν.
Πρέπει, λοιπόν, καί ή Διεθνής νά οργανωθεί μέ βάση αύτό τό μοντέλο. Κάθε τμήμα είναι αύτόνομο καί μέσα σέ κάθε τμήμα εΐναι αύτόνομο τό κάθε άτομο. "Ας πάν κατά διαβόλου οί άποφά- σειςτής Βασιλείας, οί οποίες εκχωρούν στό Γενικό Συμβού λιο μιά ολέθρια εξουσία, πού έκφυλίζει καί τό ίδιο !Έστω κι άν ή εξουσία αύτή εκχωρήθηκε οικειοθελώς, πρέπει νά πάψει νά ύπάρχει, άκριβώς διότι είναι εξουσία !
Νά ποιά είναι, μέ λίγα λόγια, τά σπουδαιότερα σημεία όλης αύτής της άγυρτείας. Ποιοί, όμως, πήραν τήν πρωτοβουλία γιά τήν ψήφιση τών άποφάσεων τής Βασιλείας; Έ , λοιπόν, ό ίδιος ó κ. Μπακούνιν καί Σία !
Όταν οί κύριοι αύτοί είδαν στό Συνέδριο τής Βασιλείας ότι δέ θά κατάφερναν νά πραγματοποιήσουν τό σχέδιο τους γιά μεταφορά τής έδρας τοϋ Γενικοί) Συμβουλίου στή Γενεύη, δη λαδή γιά νά τό πάρουν στά χέρια τους, άρχισαν νά ενεργούν διαφορετικά. "Ιδρυσαν τή Συμμαχία τής Σοσιαλιστικής Δημο κρατίας , μιά διεθνή εταιρία μέσα στή μεγάλη Διεθνή, μέ τό έξης πρόσχημα, πού θά τό ξαναβρείτε τώρα στόν μπακουνικό Τύπο τής Ιταλίας, λογουχάρη στόν «Proletario», στήν «Gazzettino Rosa»: γιά τίς θερμόαιμες λατινογενείς φυλές χρειά ζεται ένα πρόγραμμα πιό ρωμαλέο άπ' ό,τι γιά τούς ψυχρούς, βραδύκαυστους Βόρειους. Αύτό τό θλιβερό σχέδιο ναυάγησε, διότι συνάντησε τήν άντίσταση τοΰ Γενικού Συμβουλίου, πού δέ μπορούσε φυσικά ν' άνεχθεΐ καμιά ιδιαίτερη διεθνή οργάνωση μέσα στή Διεθνή. Άπό τότε τό σχέδιο αύτό επανερχόταν διαρκώς μέ διάφορες παραλλαγές, σέ συνδυασμό μέ τήν προσπά θεια τοΰ Μπακούνιν καί τών οπαδών του νά υποκαταστήσουν το πρόγραμμα της Διεθνούς μέ τό μπακουνικό πρόγραμμα. Εξάλλου, ή άντίδραση, άπ' τόν Ζύλ Φάβρ καί τόν Βίσμαρκ ώς τόν Ματσίνι, όταν ήθελε νά χτυπήσει τή Διεθνή, γαντζωνόταν πάντα άπ' τήν κούφια, καυχησιάρικη μπακουνική φρασεολογία. Άπό δω προέκυψε καί ή άνάγκη νά προβώ στή δήλωση τής 5 Δεκεμβρίου εναντίον τών Ματσίνι καί Μπακούνιν, πού δημο σιεύτηκε καί στήν «Gazzettirio Rosa».
Ό πυρήνας τών μπακουνικών άπαρτίζεται άπό μερικές δε κάδες άνθρώπους τής Γιούρα, πού τούς άκολουθοΰν συνολικά όχι πάνω άπό 200 έργάτες. Ρόλο έμπροσθοφυλακής παίζουν νεα ροί δικηγόροι, γιατροί καί δημοσιογράφοι στήν Ιταλία, πού εμ φανίζονται τώρα παντού σάν εκπρόσωποι τών Ιταλών έργατών, μερικοί έπίσης στή Βαρκελώνη καί στή Μαδρίτη καί πού καί πού κανένας μεμονωμένος — σχεδόν ποτέ έργάτης — στή Λυών καί στίς Βρυξέλλες. Έδώ έχουμε ιιόνο έναν γιά δείγμα, τόν Ρομ πέν. Ή Συνδιάσκεψη , πού, ύπό τήν πίεση τών άναγκών, έγινε άντί Συνεδρίου, τό όποιο ήταν άδύνατο νά συγκληθεί, στάθηκε γι αύτούς τό πρόσχημα — κι έπειδή στήν Ελβετία ή πλειοψη φία τών γάλλων έμιγκρέδων πήγε μαζί τους, διότι (οί προυντονικοί) βρήκαν έκεϊ συγγενικές χορδές, καθώς καί άπό προσωπι κά κίνητρα, — κι άρχισαν τήν έκστρατεία. Φυσικά, μέσα στή Διεθνή βρίσκονται παντού δυσαρεστημένες μειοψηφίες καί πα ραγνωρισμένες μεγαλοφυίες καί μέ τό δίκιο τους ύπολόγιζαν σ' αύτές. Τώρα, οί μάχιμες δυνάμεις τους είναι οί έξής :
1. Ό ίδιος ó Μπακούνιν, ó Ναπολέων τής έκστρατείας αύτής.
2. Οί 200 τής Γιούρα καί οί 40-50 τοΰ γαλλικού τμήματος (έμιγκρέδες στή Γενεύη).
3. Στίς Βρυξέλλες ó Χίνς, διευθυντήο τής «Liberté», πού όμως δεν είναι ανοιχτά μαζί τους.
4. Έδώ, τά ύπολείμματα τής Section française de 1871, πού ποτέ δεν τήν είχαμε άναγνωρίσει καί πού έχει κιό- λαc διασπαστεί σέ 3 άλληλομαχόμενα μέρη. Έπειτα, 20 περίπου λασσαλικοί τής κατηγορίας τοϋ κ. φόν Σβάιτσερ, πού είχαν έκδιωχθεΐ άπ' τό γερμανικό τμήμα (διότι είχαν προτείνει μαζική αποχώρηση απ τή Διεθνή) καί πού ώς συνήγοροι τής άκρας συγκεντροποίη- σης καί τής αύστηρής οργάνωσης ταιριάζουν μιά χαρά με τήν "Ενωση τών άναρχικών καί αύτονομιστών.
5. Στήν Ισπανία μερικοί εκπρόσωποι φίλοι καί οπαδοί του Μπακούνιν, πού έχουν έπηρεάσει πολύ, θεωρητικά τουλάχιστον, τούς έργάτες, ιδίως στή Βαρκελώνη. Άπό τήν άλλη μεριά, όμοκ, οί Ισπανοί δίνουν μεγάλη σημα σία στήν οργάνωση καί ή έλλειψη οργάνωσης τών άλ λων τούς κάνει έντύπωση. Σέ ποιό βαθμό μπορεί ό Μπα κούνιν νά ύπολογίζει σέ μιά έπιτυχία εκεί, θά φανεΐ μόνο στό ισπανικό συνέδριο τόν Απρίλιο κι επειδή έκεΐ θά υπερέχουν οί έργάτες, δέν άνησυχώ.
6. Τέλος, στήν Ιταλία, άπ' ό,τι ξέρω, τά τμήματα τοΰ Του ρίνου, τής Μπολόνια καί τοΰ Τζιρτζέντι ζήτησαν νά συγκληθεί τό Συνέδριο πρίν άπό τήν τακτή προθεσμία του.
Ο μπακουνικός Τύπος ισχυρίζεται ότι έχουν προσχωρήσει 20 ιταλικά τμήματα. Έγώ δέν τά ξέρω. Όπωσδήποτε ή καθοδή γηση βρίσκεται σχεδόν παντού στά χέρια φίλων καί όπαδών τοΰ Μπακούνιν, πού ξεσηκώνουν μεγάλο θόρυβο. Άν, όμως, δούμε τά πράγματα άπό πιό κοντά, θά φανεΐ ότι δέν τούς άκολουθεΐ καί πολύς κόσμος, γιατί στό κάτω-κάτω, ή μεγάλη μάζα τών ιταλών έργατών είναι άκόμα ματσινική καί τέτοια θά παραμείνει, όσο θά ταυτίζουν έκεΐ τή Διεθνή μέ τήν άποχή άπ' τήν πολιτική.
Όπωσδήποτε όμως έτσι έχουν τά πράγματα στήν Ιταλία καί πρός τό παρόν τό λόγο στή Διεθνή τόν έχουν έκεΐ οί μπακουνικοί. Τό Γενικό Συμβούλιο ούτε κάν διανοείται νά παραπο νεθεί γι5 αύτό. Οί Ιταλοί έχουν τό δικαίωμα νά κάνουν όσες κου- ταμάρες θέλουν καί τό Γενικό Συμβούλιο θ' άντιδρά σ' αύτό μόνο μέσω ήρεμων συζητήσεων. Οί άνθρωποι δικαιούνται έπίσης νά τάσσονται υπέρ τοΰ συνεδρίου στό πνεύμα τών άνθρώπων τής Γιούρα, μολονότι είναι πάντως πολύ περίεργο άπό μέρους τμημάτων, πού μόλις τώρα προσχώρησαν καί δέ μπορούν νά ξέρουν τίποτα, νά παίρνουν άμέσως-άμέσως θέση πάνω σ' ένα τέτοιο ζήτημα, ιδίως πρίν άκόμα άκούσουν καί τίς δυό πλευρές ! Στούς τουρινέζους είπα άπερίφραστα τή γνώμη μου πάνω στό θέμα αυτό καί θά κάνω τό ίδιο καί στά άλλα τμήματα, πού εκδηλώθη καν με τόν ίδιο τρόπο. Διότι, κάθε τέτοια δήλωση ύποστήριξης τών αιτημάτων πού περιέχονται στήν εγκύκλιο, άποτελεΐ έμμεση έπικρότηση τών χαλκευμένων κατηγοριών καί συκοφαν τιών τής έγκυκλίου κατά του Γενικού Συμβουλίου, τό όποιο, έξάλλου, θά εκδώσει σύντομα μιά δική του εγκύκλιο πάνω στό θέμα αύτό. Άν, ωσότου δημοσιευθεί ή εγκύκλιος αυτή, μπορέσετε νά άποτρέψετε μιά παρόμοια δήλωση τών μιλανέζων, θά έχετε εκπληρώσει ό,τι θά επιθυμούσαμε.
Τήν περασμένη Δευτέρα σας έστειλα τή «Révolution Sociale» μαζί μέ τήν έγκύκλιο τής Γιούρα, ένα φύλλο τής «Égalité» τής Γενεύης (δυστυχώς δέν έχω άλλο άντίτυπο άπό κείνο πού δημοσιεύει τήν άπάντηση τής Όμοσπονδιακής Επιτροπής τής Γενεύης, ή οποία άντιπροσωπεύει είκοσαπλάσιους εργά τες άπ' τούς Γιουρανούς) κι ένα φύλλο τής «V olksstaat», όπου θά δείτε τί σκέφτεται ό κόσμος στή Γερμανία γιά τήν ιστο ρία αύτή. Ή συνέλευση τής Σαξωνίας — 120 άντιπρόσωποι άπό 60 μέρη — τάχθηκε ομόφωνα ύπέρ του Γενικού Συμβουλίου. Τό βελγικό συνέδριο (25-26 Δεκεμβρίου) ζητά άναθεώρηση τοϋ Καταστατικού, άλλά αύτό νά γίνει στό τακτικό Συνέδριο (τό Σεπτέμβριο). Άπό τή Γαλλία μας έρχονται καθημερινά δηλώ σεις έπιδοκιμασίας.Έδώ στήν Αγγλία όλες αύτές οί μηχανορ ραφίες δέ βρίσκουν φυσικά πρόσφορο έδαφος. Καί τό Γενικό Συμβούλιο δέ συγκαλεί βέβαια έκτακτο συνέδριο επειδή έτσι τό θέλουν μερικοί μηχανορράφοι καί φαφλατάδες. Όσο οί κύριοι αύτοί παραμένουν σ' ένα πεδίο νομιμότητας, τό Γενικό Συμβού λιο τούς παρέχει εύχαρίστως ελευθερία κινήσεων. Αύτός ο συνασπισμός των πιό ετερόκλητων στοιχείων θά διαλυθεί γρήγορα. Μόλις όμως κάνουν οτιδήποτε πού έρχεται σε άντίθεση μέ τό Καταστατικό ή στρέφεται κατά των άποφάσεων του Συνεδρίου, τό Γενικό Συμβούλιο θά κάνει τό χρέος του.
Άν άναλογιστεί κανείς σέ ποιά στιγμή — τώρα άκριβώς πού όλα τά σκυλιά έχουν ξαμολυθεί καταπάνω στή Διεθνή — οί άνθρωποι αύτοί όργανώνουν τή συνωμοσία τους, τότε δέ μπορεί νά μή περάσει άπ' τό μυαλό του πώς οί κύριοι τής διεθνούς άστυνομίας έχουν βάλει τό χέρι τους στήν υπόθεση. Κι αύτό πράγματι συμβαίνει. Στό Μπεζιέ, οί μπακουνικοί τής Γενεύης έχουν σάν έκπρόσωπό τους τόν διευθυντή τής άστυνομίας! Δυό εξέχοντες μπακουνικοί, ό Άλμπέρ Ρισάρ άπ' τή Λυών καί ό Λεμπλάν, ήσαν έδώ καί δήλωσαν στόν εργάτη Σόλλ άπ' τή Λυών στόν όποιο είχαν άποταθεΐ, ότι ό μόνος τρόπος γιά ν ' άνατραπεΐ ό θιέρσος είναι νά επανέλθει στό θρόνο ό Βοναπάρτης καί ότι γι' αύτόν άκριβώς τό σκοπό πραγματοποιούν περιοδεία μέ βοναπαρτικά λεφτά γιά νά κάνουν προπαγάνδα άνάμεσα στούς έμιγκρέδες υπέρ τής βοναπαρτικής παλινόρθωσης ! Ιδού, τί όνομάζουν οίκύριοι αύτοί άποχή άπ' τήν πολιτική! Στό Βερολίνο, ό επιδοτούμενος άπ' τόν Βίσμαρκ «Νέος Σοσιαλδημοκράτης» παίζει τόν ίδιο χαβά. "Ως ποιό βαθμό είναι άνακατεμένη στήν ύπόθεση ή ρωσική άστυνομία είναι κάτι πού τό άφήνω άνοιχτό γιά τήν ώρα, άλλά ό Μπακούνιν ήταν χωμένος ώς τά μπούνια στήν ύπόθεση Νετσάγιεφ (βέβαια, τό διαψεύδει, άλλά εμείς εδώ έχουμε τά πρωτότυπα τών ρωσικών κειμένων κι επειδή καί ό Μάρξ καί εγώ καταλαβαίνουμε τά Ρωσικά, δέ μπορεί νά μας ρίξει στάχτη στά μάτια). Κι ό Νετσάγιεφ, είτε είναι agent provo cateur (πράκτορας - προβοκάτορας) τών Ρώσων είτε οπωσδήποτε έδρασε ώς τέτοιος. Πέρα άπ' αύτό, άνάμεσα στούς Ρώσους φίλους τοΰ Μπακούνιν υπάρχουνκάθε λογής ύποπτα άτομα [...]
_________________________________________________________________________________
«Κ.ΜΑΡΞ - Φ. ΕΝΓΚΕΛΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΝΑΡΧΙΣΜΟ»
Εκδόσεις: " ΚΑΖΑΝΤΖΑ", σελ. 281- 287
«ΚΑΡΛ ΜΑΡΞ - ΦΡΙΝΤΡΙΧ ΕΝΓΚΕΛΣ
Για τον ΑΝΑΡΧΙΣΜΟ - Η πάλη με τον
μπακουνισμό την περίοδο της Α΄ΔΙΕΘΝΟΥΣ »
Εκδόσεις: ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ, σελ. 96 - 105
μπακουνισμό την περίοδο της Α΄ΔΙΕΘΝΟΥΣ »
Εκδόσεις: ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ, σελ. 96 - 105
( Κ. ΜΑΡΞ - Φ. ΕΝΓΚΕΛΣ, "Απαντα, τόμ. 33, σελ. 388-392)
