Με αφορμή την συμπλήρωση των 60 χρόνων από την ίδρυση της
ΕΟΚ, αύριο 25 Μάρτη, δημοσιεύουμε ένα
απόσπασμα από το βιβλίο του Κώστα Κάππου, « Ευρωπαϊκή Ένωση εναντίον των Ευρωπαϊκών λαών. Κριτική των καπιταλιστικών ολοκληρώσεων » ( Εκδόσεις « ΑΛΦΕΙΟΣ», Β΄ έκδοση), όπου
μιλά για τους λόγους που δημιουργούνται αυτές
οι καπιταλιστικές ολοκληρώσεις, τις
ενώσεις δηλαδή τύπου ΕΟΚ/ΕΕ, NAFTA,
BRICS, κλπ. Είναι
αναγκαίο, ειδικά στις μέρες μας όπου προκύπτουν διάφορα ζητήματα και απόψεις γύρω
από αυτές, η εργατική τάξη ( σε τοπικό και διεθνές επίπεδο ) να γνωρίζει για ποιους λόγους πραγματικά οι
καπιταλιστές δημιουργούν αυτές τις ενώσεις, έτσι ώστε να μπορέσει να στηρίξει
και το κίνημα της απέναντι σε αυτές, σε σωστές σταθερές επαναστατικές βάσεις υπέρ της, και όχι
υπέρ κάποιων καπιταλιστικών συμφερόντων, που στην παρούσα φάση ίσως να μην συμφωνούν
ακόμα και με την ύπαρξη αυτών των ενώσεων.
___________________________________________________________________________________
Γιατί λένε ότι γίνονται οι ολοκληρώσεις
Οι αστοί οικονομολόγοι διατύπωσαν διάφορες θεωρίες για να εξηγήσουν αυτό το φαινόμενο. Οι θεωρίες αυτές έχουν στόχο ν αποδήξουν ότι η συμμετοχή μιας χώρας σε ολοκλήρωση φέρνει μια σειρά οφέλη: αύξηση της παραγωγικότητας, λόγο της εξειδίκευσης, με βάση το συγκριτικό πλεονέκτημα και λόγω των οικονομιών κλίμακας. Βελτίωση της αποδοτικότητας της οικονομίας λόγω του εντονότερου ανταγωνισμού. Βελτίωση των όρων εμπορίου της ομάδας των χωρών που συμμετέχουν στην ολοκλήρωση σε σχέση με τις χώρες του υπολοίπου κόσμου (1).
Όλες αυτές οι θεωρίες δεν παίρνουν υπόψη τους ότι σήμερα βρισκόμαστε στην εποχή του μονοπωλιακού καπιταλισμού, της κυριαρχίας δηλαδή των πολυεθνικών και του μονοπωλιακού καθορισμού των τιμών. Αυτό σημαίνει ότι ανεξάρτητα από την παραγωγικότητα οι τιμές, βασικά, αυξάνουν λόγω της μονοπωλιακής συγκρότησης και έτσι ωφελείτε το μονοπωλιακό κεφάλαιο.
Πέρα απ αυτό οι θεωρίες αυτές δεν εξηγούν γιατί οι ολοκληρώσεις έχουν περιφερικό χαρακτήρα. Μάλιστα η επίκληση των ωφελειών, που προαναφέρθηκαν, υπονοεί ότι τα οφέλη θα ήταν μεγαλύτερα αν η ολοκλήρωση είχε παγκόσμιο χαρακτήρα. Σχετική είναι η θεωρία του J. Viner που εξηγεί ότι με τις ολοκληρώσεις γίνεται « εκτροπή εμπορίου» δηλαδή περιορίζονται οι συναλλαγές με χώρες εκτός της συγκεκριμένης ολοκλήρωσης και για προϊόντα με χαμηλότερες με χαμηλότερο κόστος λόγω του κοινού εξωτερικού δασμολογίου (2). Άρα με βάση τις θεωρίες αυτές οι ολοκληρώσεις έπρεπε να έχουν παγκόσμιο χαρακτήρα.
Συνεπώς το πρόβλημα είναι βαθύτερο. Υπάρχουν κεντρομόλες και φυγόκεντρες δυνάμεις που δρουν, έτσι ώστε οι ολοκληρώσεις να παίρνουν περιφερικό χαρακτήρα. Οι αστικές θεωρίες όμως, στέκονται στην επιφάνεια του φαινομένου, δεν προχωρούν στην ουσία του τη διεθνοποίηση της παραγωγής και την έντονη κοινωνικοποίηση της. Στην πραγματικότητα αποτελούν συλλογή αντιλήψεων για τις διάφορες πλευρές του φαινομένου των ολοκληρώσεων. Με το θέμα της ολοκλήρωσης, όμως, ασχολήθηκαν και αρκετοί αστοί πολιτικοί επιστήμονες. Τις αντιλήψεις τους μπορούμε να τις χωρίσουμε βασικά στην θεωρία του φεντεραλισμού, τη θεωρία του λειτουργισμού και τη θεωρία του νεολειτουργισμού.
Στην επιστήμη, βέβαια, συχνά συμβαίνει αυτό ή το άλλο νέο φαινόμενο να προσπαθούν οι επιστήμονες να το προσαρμόσουν τον πρώτο καιρό σε γνωστά σχήματα και θεωρητικά στερεότυπα. Δεν μπορούσε να ξεφύγει απ αυτήν την τύχη και η περιφερειακή ολοκλήρωση. Οι αστοί ιστορικοί και νομικοί, οι πολιτειολόγοι και κρατικοί παράγοντες όταν εμφανίστηκαν τα πρώτα έμβρυα της ολοκλήρωσης προσέφυγαν πριν από όλα στις παραδοσιακές θεωρίες και ιστορικές αναλογίες. Στη βάση αυτή εμφανίστηκε και η φεντεραλιστική θεωρία των ολοκληρώσεων. Οι οπαδοί της θεωρίας αυτής υποστηρίζουν ότι η ολοκλήρωση είναι συμφωνία ανάμεσα στις κυβερνήσεις των ενδιαφερόμενων κρατών να μεταβιβάσουν σημαντικό τμήμα των κυριαρχικών τους δικαιωμάτων στη νέα υπερεθνική εξουσία έτσι ώστε να είναι εξισορροπημένη η κατανομή των αρμοδιοτήτων ανάμεσα στην κεντρική και τις τοπικές εξουσίες. Η μεταβίβαση των κυριαρχικών δικαιωμάτων από το εθνικό στο υπερεθνικό επίπεδο, κατά τους φεντεραλιστές, είναι ενιαίο και σημαντικό βήμα στην πορεία της ολοκλήρωσης. Αυτή η διαδικασία πρέπει να λύσει όλα τα προβλήτα και εκεί τελειώνει. Σύμφωνα με τους φεντεραλιστές οι ηγετικοί κύκλοι των κρατών κατανοούν την αναγκαιότητα της ένωσης και προχωρούν στις ολοκληρώσεις κύρια στηριζόμενοι στην πείρα των ΗΠΑ, της Ελβετίας, της Ο.Δ. Γερμανίας και μερικών άλλων κρατών ομοσπονδιακού ή συνομοσπονδιακού τύπου που έλυσαν με την ένωση πολλά προβλήματα και πέτυχαν σημαντική ανάπτυξη.
Έτσι, ουσιαστικά, ταυτίζουν όμως τη διαδικασία της δημιουργίας των αστικών κρατών κατά τη μετάβαση από τη φεουδαρχία στον καπιταλισμό και την επιδίωξη να πάρει η αστική τάξη την εξουσία από τους φεουδάρχες με τη σημερινή διαδικασία της ολοκλήρωσης που προωθεί το μονοπωλιακό κεφάλαιο και οι πολυεθνικές εταιρίες. Μάλιστα, μερικοί αστοί παρερμηνεύουν τη θέση του Κ. Μαρξ υπέρ της δημιουργίας εθνικών κρατών και την προβάλλουν για να αντιμετωπίσουν τους κομμουνιστές που παλεύουν ενάντια στις καπιταλιστικές ολοκληρώσεις.(3).
Τελικό αποτέλεσμα της περιφερειακής ολοκλήρωσης, κατά την γνώμη των φεντεραλιστών, είναι η δημιουργία πολιτικής κοινότητας με ομοσπονδιακή κρατική δομή και κεντρικά όργανα εξουσίας που είναι σε θέση να πραγματοποιήσουν τόσο την οικονομική ρύθμιση όσο και την πολιτική καταπίεση σε σχέση με τους εξωτερικούς εχθρούς και τους « ταραχοποιούς» της αστικής ειρήνης και ασφάλειας (4). Έτσι είναι φανερό ότι οι φεντεραλιστές εξετάζουν την ολοκλήρωση από τις θέσεις του φιλοσοφικού ιδεαλισμού. Κατά την γνώμη τους δηλαδή κινητήρια δύναμη της ολοκλήρωσης δεν είναι τα ίδια τα αντικειμενικά οικονομικά και τεχνολογικά προτσές αλλά η αντανάκλαση τους στην πολιτική θέληση και την αντίστοιχη δράση της άρχουσας τάξης. Οι αντικειμενικοί παράγοντες είναι μόνο παθητική βάση της ολοκλήρωσης. Αυτή η θεωρία περιέχει σειρά ουσιαστικών στοιχείων που αντιφάσκουν προς την πραγματικότητα. Πριν απ όλα και αυτή η θεωρία δεν εξηγεί γιατί οι ολοκληρώσεις παίρνουν περιφερειακό χαρακτήρα. Πέρα απ αυτό δεν εξηγεί γιατί οι αποφάσεις για τις ολοκληρώσεις δεν πάρθηκαν το 18ο ή το 19ο αιώνα. Τέλος αν είναι θέμα όχι των αντικειμενικών προτσές αλλά πολιτικής θέλησης τότε η ολοκλήρωση είναι διαδικασία καθαρά του εποικοδομήματος και κατά συνέπεια είναι διαδικασία αναστρέψιμη. Όλα αυτά δείχνουν ότι η βάση της φεντεραλιστικής σχολής είναι κτισμένη στην άμμο και δεν αντέχει σε οποιαδήποτε προσπάθεια επιστημονικής ανάλυσης.
Αφετηριακή θέση του λειτουργισμού είναι η σκέψη ότι η ανάπτυξη της βιομηχανίας, τα συστήματα επικοινωνίας, η άνοδος της ευημερίας του πληθυσμού δημιουργούν σειρά οικονομικών, οικολογικών και κοινωνικών αναγκών τόσο σε περιφερειακό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο, οι οποίες ανάγκες οδηγούν αναπόφευκτα την ανθρωπότητα στη διεθνή συνεργασία μέσω εξειδικευμένων οργανώσεων. Οι οπαδοί του λειτουργισμού θεωρούν ότι η τεχνική πρόοδος αποτελεί την καλύτερη πλευρά της ανθρώπινης δραστηριότητας – ορθολογισμό, ελαστικότητα, ενεργητική δημιουργική δράση – , τη στιγμή που η πολιτική δομή της κοινωνίας παρουσιάζει τη χειρότερη με τον κομματισμό, συντηρητισμό κλπ. Ανάμεσα στην τεχνική πρόοδο και την πολιτική δομή υπάρχει μόνιμη διάσταση. Δεν είναι δύσκολο να διακρίνουμε ότι αυτή η γενική φιλοσοφική βάση του λειτουργισμού θυμίζει τη μαρξιστική υλιστική κατανόηση της ιστορίας. Η ομοιότητα όμως, είναι μόνο εξωτερική. Η φιλοσοφία του λειτουργισμού είναι μίγμα χυδαίου υλισμού με θεολογική αιτιοκρατία που αγνοεί πλήρως την ταξική διάρθρωση της κοινωνίας και τους διαφόρους κοινωνικούς σχηματισμούς που ο ένας αντικαθιστά τον άλλον. Τα εθνικά κράτη αποδεικνύεται ότι δεν είναι σε θέση να λύσουν αυτοτελώς ούτε τα σύγχρονα τεχνικά ή οικολογικά προβλήματα, ούτε να εξασφαλίσουν την ειρήνη στον αιώνα των πυρηνικών όπλων. Την έξοδο από αυτή την κατάσταση, οι λειτουργιστές τη βλέπουν στην ανάπτυξη των διεθνών μη πολιτικών οργανώσεων, που μπορούν να πραγματοποιήσουν αυτή ή την άλλη χρήσιμη λειτουργία σε περιφερειακό ή παγκόσμιο επίπεδο. Σ αυτό συμβάλει σύμφωνα με τους λειτουργιστές το γεγονός ότι οι μη πολιτικές οργανώσεις είναι απαλλαγμένες από πολιτικές αντιθέσεις που είναι χαρακτηριστικό για το διεθνές σύστημα που αποτελείται από τα εθνικά κράτη. Η ανάπτυξη του « λειτουργικού» συστήματος αρχίζει από έναν τομέα. Η γόνιμη συνεργασία σ αυτή την περιοχή, κάτω από την αιγίδα της διεθνούς οργάνωσης, μπορεί να οδηγήσει στην μεγέθυνση του αριθμού και τη διεύρυνση της δραστηριότητας των διεθνών οργανώσεων. Τυπική οργάνωση αυτού του είδους μπορεί να θεωρηθεί η Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα (ΕΚΑΧ).
Από την αντίληψη αυτή, είναι φανερό ότι οι λειτουργιστές πέφτουν στο λάθος του Κ. Κάουτσκι που υποστήριζε ότι ο ιμπεριαλισμός θα περάσει στον « υπεριμπεριαλισμό » που θα εξασφαλίζει την ευημερία και θα κάνει αδύνατο τον πόλεμο. Στο σημείο αυτό τίθεται το ζήτημα: αν στην εποχή των ολοκληρώσεων θα διατηρηθεί ή θα εξαφανιστεί το αστικό κράτος. Ο Β.Ι. Λένιν, στην εποχή του, υπέδειξε ότι στα πλαίσια οποιασδήποτε υπεριμπεριαλιστικής ένωσης, είναι αναπόφευκτες οι διιμπεριαλιστικές τριβές, οι συγκρούσεις και η πάλη « με κάθε τρόπο και με κάθε δυνατή μορφή» (5). Ο ιμπεριαλιστικός χαρακτήρας αυτών των αντιθέσεων δίνει ιδιαίτερο ρόλο στο εθνικό κράτος. Πραγματικά αυτό είναι βασικός φορέας δύναμης του δοσμένου «εθνικού» ιμπεριαλισμού – δύναμης όχι μόνο στρατιωτικής και πολιτικής αλλά και οικονομικής. Γι αυτό κάθε « εθνικός» ιμπεριαλισμός επιδιώκει να διατηρήσει στα χέρια του αυτό το « απόλυτο όπλο» και συχνά το θέτει σε ενέργεια ενάντια στους άλλους εταίρους στην ολοκλήρωση. Αυτό διασαφηνίζει σε σημαντικό βαθμό τη ζωτικότητα του καπιταλιστικού εθνικού κράτους. Αυτή η κατάσταση πολλαπλασιασμένη με την ανθεκτικότητα του εθνικού αισθήματος προσδίνει στο αστικό κράτος ιδιαίτερη αντιολοκληρωτική σταθερότητα(6). Τώρα πως μεταβιβάζονται οι αρμοδιότητες και τα προνόμια της κυρίαρχης εξουσίας των αστικών στους διεθνείς οργανισμούς. Σύμφωνα με τους λειτουργιστές όσο οι διεθνείς οργανισμοί εκπληρώνουν με επιτυχία τις βασικές για την κοινωνία λειτουργία ( άνοδο βιοτικού επιπέδου, ανάπτυξη της υποδομής κλπ. ) τα εθνικά κράτη όλο και περισσότερο θα συρρικνώνονται. Παρά το γεγονός ότι ο λειτουργισμός αποτελεί ένα βήμα προς τα μπρος, παρουσιάζει σοβαρά ελαττώματα.
Πρώτο: εξετάζει την οικονομία όχι σαν ένα σύστημα στενότατης αλληλεπίδρασης των παραγωγικών δυνάμεων και των παραγωγικών σχέσεων, όχι σαν ενιαίο οικονομικό οργανισμό, κάθε στοιχείο του οποίου αλληλοσυνδέεται και καθορίζεται από χιλιάδες σχέσεις με τα άλλα στοιχεία. Για τους λειτουργιστές το οικονομικό σύστημα είναι ένα σύνολο κοινωνικά προτσές, που η διεύθυνση τους μπορεί να κατανεμηθεί, ανάλογα με τις λειτουργίες ανάμεσα στους διεθνής οργανισμούς. Η άποψη αυτή οδηγεί τουλάχιστον σε εσφαλμένη κατανόηση του προτσές της ολοκλήρωσης.
Δεύτερο: Υποβαθμίζει τόσο πολύ την πολιτική και τον ρόλο του αστικού κράτους, που δεν επιτρέπει να γίνει κατανοητός ο ρόλος του κράτους στο προτσές της οικονομικής ολοκλήρωσης.
Τρίτο: Υποτιμάει ουσιαστικά τη δράση του νόμου της διεθνοποίησης της οικονομικής, της πολιτικής και της πολιτισμικής ζωής που βρίσκεται στη βάση του προτσές της ολοκλήρωσης.
Τέταρτο: Παραγνωρίζει το γεγονός ότι υπάρχουν αντιθέσεις ανάμεσα στις χώρες που συμμετέχουν στην ολοκλήρωση.
Είναι φανερό λοιπόν ότι δεν μπορούμε να λέμε ότι το προτσές της ολοκλήρωσης δεν είναι πολιτικό αλλά τεχνικό. Από άποψη μεθοδολογίας, ο λειτουργισμός αποδείχτηκε αντίποδας της φεντεραλιστικής αντίληψης για την οικονομική ολοκλήρωση και διαλεκτική της άρνηση. Οι λειτουργιστές, όμως, έπεσαν στην άλλη άκρη αρνούμενοι το ρόλο της πολιτικής και του αστικού κράτους. Έτσι εμφανίστηκε η σχολή του νεολειτουργισμού. Αυτή αναπτύχθηκε στις ΗΠΑ και αποτελεί απόπειρα διόρθωσης των ακροτήτων του λειτουργισμού και αποκατάστασης του λογικού πυρήνα της φεντεραλιστικής θεωρίας. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο νεολειτουργισμός αποτελεί άρνηση της άρνησης. Έτσι ο νεολειτουργισμός περιέχει στοιχεία από τις δυο προηγούμενες θεωρίες, το φεντεραλισμό και το λειτουργισμό.
Ο κυριότερος εκπρόσωπος του νεολειτουργισμού ο Ernest Haas γράφει για την ολοκλήρωση: « Η πολιτική ολοκλήρωση είναι διαδικασία μέσω της οποίας οι πολιτικοί παράγοντες, που βρίσκονται στις διάφορες εθνικές συνθήκες πείθονται να μετατοπίσουν τη νομιμοφροσύνη τους, τις ελπίδες και την πολιτική δράση, στην κατεύθυνση νέου κέντρου, οι θεσμοί του οποίου έχουν στη διάθεση τους η αποκτούν δικαιοδοσία πάνω στα υπάρχοντα μέχρι τότε εθνικά κράτη» (7). Η έννοια της νομιμοφροσύνης ορίστηκε παραπέρα ως « μια κατάσταση κατά την οποία ομάδες και μεμονωμένα άτομα συμμορφώνονται προς τις υποδείξεις της πολιτικής εξουσίας και στρέφονται προς αυτήν για υλοποίηση σημαντικών προσδοκιών» (8).
Η πείρα από την Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μας διευκολύνει να καταλάβουμε πως πείθονται οι λαοί και τάσσονται υπέρ της ολοκλήρωσης. Αυτό είναι κατανοητό αν σκεφτούμε ότι για την επικύρωση της συμφωνίας του Μάαστριχτ σε μια σειρά χώρες, μαζί και στην Ελλάδα, αρνήθηκαν να διεξάγουν δημοψήφισμα, ή όπου έκαναν και το αποτέλεσμα ήταν αρνητικό ( Δανία ), ακύρωσαν το αποτέλεσμα και έκαναν νέο. Αλλά και οι πείρα από την NAFTA δεν μας διευκολύνει μιας και η πρώτη μέρα έναρξης ισχύος ( 1 Γενάρη 1994 ) συνέπεσε με την ένοπλη εξέγερση, ενάντια στην συμφωνία, των Ζαπατίστας του Μεξικού που είχε σαν αποτέλεσμα δεκάδες νεκρούς και τραυματίες. Εκτιμώντας, εν πάση περιπτώσει, το ρόλο και τη σημασία του νεολειτουργισμού στο σύστημα των αστικών θεωριών περιφερειακής ολοκλήρωσης, πρέπει να παρατηρήσουμε ότι αυτή είναι μια από τις πιο αυστηρές και βαθιά επεξεργασμένες αντιλήψεις. Ξεπερνάει το μονόπλευρο χαρακτήρα του φεντεραλισμού και του λειτουργισμού και εκτιμάει τόσο τους οικονομικούς όσο και τους πολιτικούς παράγοντες που καθορίζουν το σχηματισμό των συμπλεγμάτων ολοκλήρωσης. Εν τούτοις, παρά τα οποιαδήποτε προτερήματα, πρέπει να σημειώσουμε ότι δεν μπόρεσε να δημιουργήσει επιστημονική θεωρία, ικανή να διασαφηνίσει τη συμπεριφορά του προτσές της καπιταλιστικής ολοκλήρωσης.
Από την εξέταση των θεωριών της ολοκλήρωσης προκύπτει ότι οι πολιτειολόγοι προσεγγίζουν το ζήτημα ευρύτερα, συστηματικότερα απ ότι οι οικονομολόγοι. Σειρά στοιχείων αυτών των αντιλήψεων, αναμφίβολα, είναι μια συμβολή στη διαδικασία της γνώσης του πιο σύνθετου και πολυεπίπεδου κοινωνικού ζητήματος που είναι η περιφερειακή ολοκλήρωση. Εν τούτοις η ταξική στενότητα της αστικής θεωρητικής σκέψης και η απομάκρυνση από τα γενικά κοινωνικοπολιτικά και ιστορικά προβλήματα στερεί αυτή τη σκέψη, από τη δυνατότητα να διεισδύσει στην ουσία του μελετώμενου φαινομένου, να αποκαλύψει τη θέση του στην ιστορία, τις βαθιές του κινητήριες δυνάμεις. Αυτήν την ανεπάρκεια την επισημαίνει εύστοχα ο αμερικανός διεθνολόγος R. Kaiser. Συγκρίνει τις θεωρίες της ολοκλήρωσης με την εξέλιξη της αστρονομίας και υποστηρίζει ότι η θεωρητική σκέψη για τις ολοκληρώσεις βρίσκεται στην εποχή του Πτολεμαίου. Όπως ο Πτολεμαίος, δηλαδή, πρόσθετε τον έναν επίκυκλο μετά τον άλλον, για να εξηγήσει τις αποκλίσεις στην κίνηση των ουράνιων σωμάτων, που δεν είχαν προβλεφθεί, έτσι και οι αστοί θεωρητικοί της ολοκλήρωσης με τη συγκέντρωση εμπειρικών στοιχείων που δεν επιβεβαιώνουν τη θεωρία προσθέτουν νέους παράγοντες που αλληλεπιδρούν. Δεν προσδιορίζουν, όμως, τον άξονα γύρω από τον οποίο περιστρέφονται αυτοί οι παράγοντες. Συγκεκριμένα ο R. Kaiser γράφει: « Αυτοί οι θεωρητικοί (οι νέολειτουργιστές ) έχουν προσθέσει διαδοχικά μεταβλητές, παράγοντες και στοιχεία, σε μια προσπάθεια να εξηγήσουν τη διαδικασία που παρατηρούν, όπως ο Πτολεμαίος το έβρισκε αναγκαίο να προσθέτει το έναν επίκυκλο μετά τον άλλο για να εξηγήσει την ανώμαλη κίνηση των ουρανίων σωμάτων. Για να επεκτείνουμε την παρομοίωση μας, μπορούμε ρωτήσουμε, όπως έκανε ο Κοπέρνικος, γύρω από ποιο θεωρητικό πυρήνα περιστρέφονται τα στοιχεία τους συστήματος; Για το νεολειτουργιστή το ερώτημα του Κοπέρνικου είναι ποιο είναι το περιεχόμενο του “ λειτουργικού” προτσές;» (9).
Οι μαρξιστές ορίζουν την ολοκλήρωση ως μια αντικειμενική διαδικασία ανάπτυξης του καταμερισμού εργασίας στα πλαίσια μιας ομάδας κρατών με το ίδιο κοινωνικοοικονομικό σύστημα με στόχο να εξυπηρετηθούν τα συμφέροντα των κυρίαρχων τάξεων αυτών των κρατών. Συγκεκριμένα η διεθνής σύσκεψη που οργάνωσαν τα Προβλήματα Ειρήνης και Σοσιαλισμού στην Πράγα το 1973, κατέληξε στον εξής ορισμό « Η οικονομική ολοκλήρωση μπορεί να ορισθεί ως αντικειμενικό προτσές ανάπτυξης των βαθιών, σταθερών διασυνδέσεων και του καταμερισμού της εργασίας ανάμεσα στις εθνικές οικονομίες, για τη δημιουργία διεθνών οικονομικών συγκροτημάτων στα πλαίσια ομάδας κρατών με κοινωνικοοικονομικό σύστημα του ίδιου τύπου, προτσές που ρυθμίζεται συνειδητά προς το συμφέρον των κυρίαρχων τάξεων αυτών των κρατών» (10).
* " Λευκή Βίβλος της Ερωπαϊκής Ένωσης", εκδ. Ριζοσπάστη, σελ.19
1. Π.Κ. Ιωακειμίδης: Η Ευρώπη σε μεταλλαγή, σελ.41, εκδ. Θεμέλιο
2. Ν. Μαραβέγιας – Μιχ. Τσινισιζέλης: Ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, σελ.77 – 79, εκδ. Θεμέλιο
3. Δ. Σάρλης: ΚΟΜΠΕΠ 9/1979, σελ.40
4. Γιούρι Σίσκοφ: Θεωρίες της περιφερειακής καπιταλιστικής ολοκλήρωσης,
σελ.144, εκδ. Μισλ, Μόσχα ( στα ρώσικα )
5. Β.Ι. Λένιν: Άπαντα, τομ.27, σελ.424, εκδ. ΣΕ
6. Περιοδικό Διαλεκτική Νο8, σελ. 63 – 79
7. Γιούρι Σισκόφ: Θεωρία της περιφερειακής καπιταλιστικής ολοκλήρωσης,
σ.167 – 168, εκδ. Μισλ, Μόσχα ( στα ρώσικα )
8. Ν. Μαραβέγιας – Μ Τσινισιζέλης: Ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, σελ.30, εκδ. Θεμέλιο
9. Ronn Kaiser: « Toward the Copernican Phase of Regional Integration Theory»,
Journal of Common Market Studies, 3/1972, σελ. 208
10. Προβλήματα ειρήνης και σοσιαλισμού, 7/1973, σελ. 10
Κωστας Κάππος
«Ευρωπαϊκή Ένωση εναντίον
των Ευρωπαϊκών λαών.Κριτική των
καπιταλιστικών ολοκληρώσεων »
Εκδόσεις: ΑΛΦΕΙΟΣ – σελ. 73 – 79
_________________________________________________________________________________________________
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου