«ΑΓΩΝΑΣ 33 ΗΜΕΡΩΝ»

Ο ηρωικός αγώνας του λαού μας στην Αθήνα – Πειραιά ενάντια στην ντόπια αντίδραση και τις αγγλικές δυνάμεις του Σκόμπυ έχει πολλές πλευρές που πρέπει να μελετηθούν απ’ το Κόμμα μας για να βγούνε πλούσια διδάγματα και να χρησιμοποιηθεί η πολύτιμη αυτή πείρα για τους μελλοντικούς αγώνες. Εκείνο που ξεχωρίζει στην εποποιία αυτή των 33 ημερών είναι η δράση του εθνικού μας στρατού ΕΛΑΣ που έγραψε μια από τις λαμπρότερες σελίδες της ιστορίας του έθνους μας. Ο λαογέννητος στρατός μας, δοκιμασμένος στους σκληρούς αγώνες για τη λευτεριά και την λαοκρατία, έδειξε στην Αθήνα – Πειραιά όλες του τις αρετές, παραδείγματα υπέροχου ηρωισμού και απαράμιλλης αυτοθυσίας, σιδερένια πειθαρχεία και αποφασιστικότητα, τόλμη και ελιγμούς, θαυμάσια γνώση της στρατιωτικής τέχνης μέσα σε κατοικημένους χώρους. Η ντόπια αντίδραση και ο Σκόμπυ που υπολόγιζαν να εξουδετερώσουν και διαλύσουν τον ΕΛΑΣ σε 24 ώρες διαψεύστηκαν παταγώδικα στους υπολογισμούς τους. Οι « περίφημοι» χίτες, εδεσίτες, ταγματαλήτες που πριν με γερμανικά και τώρα με αγγλικά όπλα κατατυραννούν τον λαό μας, ξετοπίστηκαν μέσα σε λίγες μέρες απ τα άντρα τους και σώθηκαν τελικά από τα τανκς και τα πυροβόλα του Σκόμπυ. Και όταν όλα τα τεχνικά μέσα του Σκόμπυ, μια ολόκληρη ταξιαρχία αρμάτων μάχης και θωρακισμένων αυτοκινήτων, τέθηκαν σε κίνηση για να εξοντώσουν το λαό της Αθήνας – Πειραιά, ο ηρωικός ΕΛΑΣ άντεξε στη φοβερή αυτή πίεση 33 ολόκληρες μέρες.

Ο αγώνας και οι μάχες του ΕΛΑΣ στην Αθήνα – Πειραιά απ’ τις 3 του Δεκέμβρη 1944 μέχρι τις 4 Γενάρη 1945 μπορεί να χωριστεί σε δύο φάσεις. Η ΠΡΩΤΗ ΦΑΣΗ αρχίζει με τις ομαδικές δολοφονίες του λαού της Αθήνας στο μεγάλο  συλλαλητήριο της 3^ης Δεκέμβρη, που επέβαλαν στον ΕΛΑΣ να υπερασπίσει την Πρωτεύουσα και τον Πειραιά. Η φάση αυτή κράτησε περίπου δυο βδομάδες. Ο εχθρός, η αντίδραση,  οι δωσίλογοι κάθε μάρκας πάνω σε προκαθορισμένο σχέδιο οχυρώθηκαν στα στρατηγικά σημεία της πόλης, σε πολυκατοικίες, αστυνομικά τμήματα κλπ., για να επιβληθούν με την βία πάνω στο λαό. Στην περίοδο αυτή έγιναν οι μεγαλύτερες μάχες που κατέληξαν στην κατάληψη και τον αφοπλισμό όλων των αστυνομικών του Πειραιά και 18 από τα 24 τμήματα της Αθήνας. Οι μάχες την Γενικής και Ειδικής Ασφάλειας. Οι μάχες για την κατάληψη της Ανώτερης Διοίκησης Χωροφυλακής, για το Πολυτεχνείο, την Σχολή των Ευελπίδων, τις φυλακές Αβέρωφ κλπ. Οι περίφημες μάχες του Θησείου, Μακρυγιάννη, Παραπηγμάτων που τελείωσαν με μεγάλη νίκη και άφθονα λάφυρα, ιδιαίτερα σε αυτόματα όπλα, για τον ΕΛΑΣ. Σε όλες αυτές τις μάχες ο ΕΛΑΣ έπαιρνε μέρος με ελάχιστες δυνάμεις – δυο και τρεις φορές μικρότερες απ’ τον εχθρό – ελάχιστα εξοπλισμένος, ενώ η αντίδραση ήταν οπλισμένη με τα τελειότερα όπλα του αγγλικού στρατού. Έβγαινε όμως παντού νικητής γιατί πολεμούσε με εξαιρετικό θάρρος, γιατί κυριαρχούσε σ αυτόν το μαχητικό πνεύμα της νίκης. Με τις μάχες αυτές έφθασε ο ΕΛΑΣ στην Ομόνοια και κύκλωσε το κέντρο της Αθήνας και του Πειραιά.  

Η ΔΕΥΤΕΡΗ ΦΑΣΗ του πολέμου στην Αθήνα – Πειραιά αρχίζει από την στιγμή που οι Εγγλέζοι περνούν σε μεγάλες επιθετικές επιχειρήσεις. Τώρα οι Εγγλέζοι που στην πρώτη φάση των επιχειρήσεων βοηθούσαν την αντίδραση και συγκέντρωναν τις δυνάμεις τους κάναν μεγάλες επιθέσεις μόνο με αγγλικές δυνάμεις και άφθονο πολεμικό υλικό. Ο αγγλικός στόλος παίρνει ενεργό μέρος στις μάχες και καταστρέφει τις συνοικίες της Αθήνας – Πειραιά. Οι γύρω λόφοι και η Ακρόπολη γεμίζουν από αγγλικές πυροβολαρχίες. Τα αεροπλάνα πολυβολούν τον άμαχο πληθυσμό και καίνε τα σπίτια και τα εργοστάσια. Οι μεγαλύτερες μάχες και επιθέσεις αγγλικών στρατευμάτων έγιναν στη Δραπετσώνα, Μοσχάτο, Μακρυγιάννη, Φιλοπάππου, Αρδηττό και τελείωσαν με την κατάληψη Καλλιθέας – Χαροκόπου στις 22 Δεκέμβρη.  Στις 27 του ίδιου μήνα άρχισε η επίθεση στου Ψυρρή με 30 τανκς και σοβαρές αγγλικές δυνάμεις όπου οι ελασίτες πολέμησαν σαν λιοντάρια τέσσερις μέρες. Στις 31 Δεκέμβρη έγινε η μεγάλη αγγλική επίθεση με 90 τανκς και 3 αγγλικά τάγματα που τέλειωσε με την καταστροφή του συνοικισμού και τη σύμπτυξη του ΕΛΑΣ προς τον Υμηττό. Στις 3–4 Γενάρη έγινε η γενική επίθεση με 290 τανκς και θωρακισμένα αυτοκίνητα και το σύνολο των αγγλικών με δυο κατευθύνσεις: Προς την Ιερά Οδό και Περιστέρι και προς Ψυχικό – Καλογρέζα. Όλη αυτή η φάση διακρίνεται απ’ τον υπέροχο ηρωισμό και την αξιοθαύμαστη αυτοθυσία των ελασιτών. Οι καπετάνιοι του ΕΛΑΣ πολεμούσαν έχοντας βαριά τραύματα και έπεφταν στην πρώτη γραμμή της μάχης. Στα Εξάρχεια οι ελασίτες φοιτητές του λόχου « Λόρδος Βύρων » είναι κλισμένοι σε μια πολυκατοικία που τα τανκς ρίξαν τα πέντε πατώματα της και μεσ’ τα ερείπια πολεμούν, επιφέρουν βαριές απώλειες και το βραδάκι κάνουν νικηφόρα έξοδο. Στο μνημείο του Φιλοπάππου έπεσαν μέχρι τον ένα όλος ο λόχος της Καλλιθέας και έτσι χάθηκε το σοβαρό αυτό στρατηγικό σημείο.  Στον Αρδηττό εξοντώθηκε απ’ τα αγγλικά τανκς  όλος ο λόχος της Γούβας. Οι ελασιτες του Μεταξουργείου, του Πειραιά συγκρατούν για αρκετές μέρες τα αγγλικά τανκς. Στην Καισαριανή, τα Εξάρχεια, την Ομόνοια, τα Ταμπούρια και τον Καραβά ο ΕΛΑΣ υπερασπίζει βήμα προς βήμα, τετράγωνο με τετράγωνο τις ένδοξες συνοικίες της Αθήνας – Πειραιά. Στα υψώματα του Ψυχικού και στις καταστραμμένες κλίνες της Σωτηρίας είναι θαμμένοι δεκάδες ελασίτες του 34^ου Συν/τος της ΙΙ Μεραρχίας του ΕΛΑΣ Αττικής. Στο Μεταξουργείο και τα Εξάρχεια έδειξαν μεγάλο ηρωισμό οι κυκλωμένοι ελασίτες του 7^ου Συν/τος.

Ο ΕΛΑΣ χρησιμοποίησε όλες τις μορφές του αγώνα. Πολέμησε άοπλος τα τανκς και τα αεροπλάνα του Σκόμπυ που θρασύτατα κατέβαιναν στα 50 – 100 μέτρα και όργωναν ακόμα και τους δρόμους της Αθήνας. Κατέστρεψε περί τα 10 τανκς και θωρακισμένα αυτοκίνητα και δυο αεροπλάνα. Έφερε πάνω από 6.000 απώλειες στον εχθρό. Μα και οι απώλειες του ΕΛΑΣ είναι πολύ βαριές. Σύμφωνα με τα συγκεντρωμένα στοιχεία μόνο ο ΕΛΑΣ της Αθήνας έδωσε 1.000 νεκρούς, τρεις χιλιάδες τραυματίες και 1.200 αιχμαλώτους. Παρόμοιες είναι οι απώλειες μας στον ΕΛΑΣ του Πειραιά και στις αντάρτικες μονάδες που με τόσο πείσμα υπεράσπισαν την Αθήνα μας.

Για να μάθει όλος ο λαός της Ελλάδας και η προοδευτική ανθρωπότητα το μέγεθος και την έκταση των μαζικών ηρωισμών των ελασιτών και όλων των Αθηναιο – Πειραιωτών, αναφέρουμε τα παρακάτω στοιχεία. Οι ελασίτες της Αθήνας – Πειραιά, που πολέμησαν τις μηχανοκίνητες δυνάμεις του Σκόμπυ, μόλις έφτασαν τις 4.000 οπλισμένους με ελαφρό οπλισμό. Οι αντάρτες που πήραν μέρος στις μάχες της Αθήνας – Πειραιά δεν ξεπερνούσαν τις 3.500. Είχαμε 3–4 πυροβόλα και πολύ λίγους όλμους. Σε σύγκριση με τις δυνάμεις του εχθρού η αναλογία μας ήταν: 1:3. Δεν μιλάω για την αναλογία από την άποψη πυρός γιατί εδώ δεν χωράει καμία σύγκριση. Απ’ την μια μεριά λιανοτούφεκα κι από την άλλη θωρακισμένες δυνάμεις. Οι ελασίτες πολεμούσαν συνέχεια 33 μέρες και νύχτες, πολλές φορές νηστικοί χωρίς να ελαττωθεί καθόλου η μαχητικότητα τους. Για πρώτη φορά παρουσιάστηκε τέτοιο φαινόμενο μακρόχρονης αντοχής.

Ο ΕΛΑΣ πολέμησε στην Αθήνα – Πειραιά με όλες του τις δυνάμεις και φάνηκε αντάξιος της ιστορίας του και των παραδόσεων του λαού μας. Απέδωσε σ’ αυτόν τον σκληρό αγώνα ότι μπορούσε να αποδώσει, περισσότερα και από τις δυνάμεις του, μα στο τέλος κάμφθηκε μπροστά στην μεγάλη υπεροχή των αγγλικών δυνάμεων. Και την νύχτα της 4 προς 5 του Γενάρη 1945 συμπτύχθηκε έξω από την Αθήνα. Ο αγώνας του ΕΛΑΣ και του λαού στην Αθήνα – Πειραιάς θα παραμείνει σαν ένα απ’ τα σπουδαιότερα γεγονότα της τελευταίας περιόδου και της νέο ελληνικής ιστορίας.

Ο Αγώνας αυτός θα παραμείνει σαν η πιο πλούσια συνεισφορά στο μεγάλο αγώνα του έθνους μας και θα συνεχιστεί μέχρι που να κατοχυρωθούν η λευτεριά, η δημοκρατία και η ανεξαρτησία της χώρας. Σήμερα ο ΕΛΑΣ, που δοκιμάστηκε τόσο πολύ στις μεγάλες πορείες της σύμπτυξης και έδειξε μεγάλη αντοχή, αναδιοργανώνετε, συμπληρώνει τα κενά, πλουτίζει την πείρα του και ετοιμάζεται να συνεχίσει, αν χρειαστεί, τη δράση του για τη λευτεριά και την ανεξαρτησία της Ελλάδας.

Η δράση του ΕΛΑΣ στην Αθήνα – Πειραιά τις τριάντα τρεις μέρες θα μελετηθεί αργότερα, όταν δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες και θα βγούνε ασφαλώς σοβαρότατα πολιτικά και στρατιωτικά συμπεράσματα. Από τώρα μπορούμε να σημειώσουμε μερικά.

α) Ο αγώνας της Αθήνας έδειξε το ανώτερο ηθικό και την πίστη των μαχητών του ΕΛΑΣ στο δίκιο του λαϊκού μας αγώνα. Από εδώ βγαίνει το συμπέρασμα να συνεχιστεί η ιδεολογική προετοιμασία του στρατού μας για να αντιμετωπίσει πιο μεγάλες δυσκολίες.

β) Ο αγώνας αυτός των 33 ημερών έδειξε τη μεγάλη αντοχή, την πειθαρχία, την αποφασιστικότητα του ΕΛΑΣ.

γ) Ο αγώνας έδειξε επίσης την μεγάλη ικανότητα του ΕΛΑΣ να προσαρμόζεται στις καινούργιες συνθήκες. Ο στρατός μας πολέμησε με ικανότητα που μπορεί να δείξουν στρατοί που προετοιμάστηκαν για αρκετά χρόνια.

δ) Τα στελέχη του ΕΛΑΣ, αξιωματικοί και καπετάνιοι, διακρίθηκαν όχι μόνο για το θάρρος τους μα και για την ικανότητα τους να κινητοποιήσουν και να καθοδηγήσουν σωστά τις στρατιωτικές μας μονάδες.

ε) Την ικανότητα μας να καλύπτουμε πολύ γρήγορα τα κενά με καινούριες εφεδρικές δυνάμεις. Στην Αθήνα π.χ. σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν τα 80% των στελεχών και ανδρών του ΕΛΑΣ και μπόρεσαν να αντικατασταθούν σε μεγάλη έκταση. 

στ) Την αγάπη πουχει ο λαός μας στον ΕΛΑΣ, που εκδηλώνεται με την πολύτιμη βοήθεια που δίνει στις στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Τα συμπεράσματα αυτά θα χρησιμοποιηθούν κατά τον καλύτερο τρόπο στους μελλοντικούς μεγάλους αγώνες της χώρας μας.

ΦΑΝΗΣ

______________________________________________________________________

Κείμενο του Βασίλη Μπαρτζιώτα(Φάνης) 

για τα «Δεκεμβριανά», στην ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ
 Φεβρουαρίου 1945